Business is booming.

Petrol Krizi Nedir? Neden Ortaya Çıkmıştır? Ülkeler Nasıl Etkilenmiştir?

0 31

1973 Petrol Krizi Arap-İsrail çatışmalarının neticesinde ortaya çıkan bir dönemdir. Arap devletleri sahip olduğu petrolü,batı devletlerine karşı siyasi bir güç olarak kullanmak istemiştir. Aslına bakıldığında bu kriz sadece Arap-İsrail çatışmalarıyla ortaya çıkmamıştır ancak bu çatışmalar süreci hızlandırıcı rol oynamıştır.Üretici ülkeler için petrol problemleri yıllardan beri devam eden bir durumdu.

1960 yılında kurulan OPEC‘in amacı;petrol fiyatlarının tespitini sağlayarak,üye ülkeleri alakadar eden petrol problemlerine çözümler bulmaktı.OPEC kurulduğu zamanlarda petrol üreten ülkelerdeki petrol kaynakları,gelişen batı teknolojisinin gereği olarak batılı ülkelerce ve Amerika tarafından işletilmekteydi. 70’li yıllara girildiğinde Ortadoğu da petrolün varil fiyatı 1,80 dolar,daha kaliteli Libya petrolü ise 2,17 dolardan alıcı bulmaktaydı.

OPEC’in Arap-İsrail savaşına kadar baskın bir etkinlik gösterdiği söylenemez. 1970’li yıllara girildiğinde ise Ortadoğu ülkeleri petrol şirketlerine el koyma eğiliminde bulundular.Irak;1972 yılında kendi petrol şirketini(Iraq Petroleum Company) tamamen ulusallaştırdı. Arap-İsrail savaşının ardından,petrolün siyasi bir silah olarak kullanılması gündeme geldi. Böylece;petrol üreticisi ülkeler kendilerine siyasi avantaj sağlamak ve istediklerini elde etmek istiyorlardı.

Fakat;o dönem bunu faaliyete geçirmek pek mümkün olmadı.Çünkü;batılı devletlerin tek petrol kaynağı Ortadoğu değildi.Amerika’nın kendi üretimi olduğu gibi,petrol teminini sağladığı başka ülkeler de mevcuttu.Petrol üreticisi ülkelerin petrolü siyasi avantaj olarak kullanmasına mani olan diğer bir husus ise;petrol gelirlerinden mahrum kalma endişesidir.Böyle bir geliri göz ardı etmek ve ikili ilişkileri krize sokmak büyük bir risk taşımaktaydı.

Petrolün siyasi silah olarak kullanılmasının iki yolu vardı.Ya üretim azaltılacak,ya da fiyatlar yükseltilecek.Ancak üretimi azaltmak elde edilmesi muhtemel geliri azaltacağından böylesi bir durum tehlike arz etmekteydi.Bunun için birinci yolun uygulanması rafa kaldırılmıştır.İkinci yol olan fiyatların arttırılması yöntemine başvurulmuştur.1973 ocak ayında varili 2,59 dolar olan petrol fiyatları,aynı yılın ekim ayında varili 5 doların üzerine çıkmıştır.

1974 ocak ayında ise 11 doların üzerine çıkmıştır.İnanılmaz derecede fiyatların artması,petrolü bu bölgeden sağlayan ülkeler arasında endişeye yol açmıştır.Bu bağlamda;o dönemdeki adıyla Ortak Pazar/Avrupa iktisadi işbirliği teşkilatı yayınladığı bildiride İsrail’in işgal ettiği toprakları terk etmesi gerektiğini savundular.Ayrıca ülkelerin bağımsızlık ve egemenlik haklarına inandıklarını,her devletin toprak bütünlüğü çerçevesinde barışçıl bir yaşam sürmesi ilkesine bağlılıklarını teyit ettiler.

Araplara karşı silah ambargosu başlatan İngiltere,sadece 1 ay sonra bu ambargoyu kaldırmış ve İsrail’e silah ambargosu başlatmıştır.Petrolün siyasi araç olarak kullanılması diğer ülkelerle kıyaslandığında Amerika’yı pek etkilememişti.

Amerika’nın petrol silahına karşı başvurduğu yollardan birisi OECD çerçevesinde,1974 yılında bir işbirliğine öncülük etmek olmuştur. Ortak pazar ülkelerine ilaveten içlerinde Türkiye,İspanya,İsviçre gibi ülkelerin de bulunduğu Uluslararası Enerji Ajansı kurulmuştur. Amaç;başta petrol olmak üzere enerjinin sağlanması ve kullanılmasında işbirliği yapılmasıdır.Bu ajans ile;petrol sıkıntısı yaşayan ülkelerin birbirine yardım etmesi ilkesi kabul edilmiştir.

Petrol krizinin ilk zamanlarda sağladığı etkiyi Batı hızlı şekilde atlattı. Zira artan petrol fiyatlarından elde edilen gelir,zamanla yine batı bankalarına intikal etti. Arap devletleri petrole karşı kullandıkları siyasi avantajı Batılı devletlerden silah alırken aynı şekilde ödemiştir.Pahalı satış,pahalı alışı beraberinde getirmiştir.

Kaynakçalar

http://www.bilgelog.com/1973-petrol-krizi/

https://www.bloomberght.com/abd-de-petrol-sondaj-kulesi-sayisi-azaldi-2239150

https://tr.depositphotos.com/8282352/stock-photo-oil-crisis.html

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.