Planlı Ekonomi Nedir ? Hangi Amaçla Uygulanmaktadır ?

0 10

Ekonomik faaliyetlerin planlanması kavramı, Sovyet Rusya’nın gerçekleştirdiği bir takım çalışmalarla ortaya çıkmış bir kavramdır. Büyük sanayileşme atılımlarının yapılmasına olanak tanıyan bu sistem, devlet müdahalesini de beraberinde getirmektedir. Bu yazımızda planlı ekonomi modelinin ne anlama geldiğini inceleyeceğiz.

Ekonomi Nedir ?

İhtiyaçları sağlayacak mal ve hizmetlerin üretim ve tüketim aşamalarında etkin rol oynayan, sınırsız insan ihtiyaçlarının, sınırlı kaynaklarla sağlanmasını inceleyen sosyal bir bilimdir. Bu bilimin önemli görevlerinden birisi de üretim, işsizlik, fiyat gibi olguları tanımlamak ve bunlar arasındaki ilişkiyi çözümlemektir.

Planlı Ekonomi Nedir ?

Eldeki mevcut kaynakların kullanımını ve dağıtımını devletin belirlediği, üretim, yatırım gibi alanların tamamında veya büyük çoğunluğunda etkin rol oynadığı sistemdir. İkinci Dünya Savaşı öncesi bu kavram, dünya üzerinde yalnızca Sovyet Rusya tarafından kullanılmaktaydı. Daha sonra bazı sosyalist ve az gelişmiş ülkeler bu modeli kendi ülkelerinde kullanmaya başlamışlardır.

Az gelişmiş ülkelerin bu modele başvurma amacı; eldeki sınırlı kaynakları en etkili biçimde kullanmak ve bu sayede gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerle aradaki ekonomik açığı kademeli olarak kapatmaktır. Bu sistem ülkelerin benimsediği politik ve ekonomik modellere göre küçük uyarlamalar ile değişiklik gösterebilmektedir ancak mantık olarak bu sistemi kullanan ülkelerde devletin ekonomiye müdahalesi gereklidir.

Türkiye’nin Planlı Ekonomi Tarihçesi

Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla, 1923 yılında Cumhuriyet rejimine geçilmiş ve ülke Osmanlı döneminden kalan ekonomik çöküntü ile başbaşa kalmıştır. Bu çöküntüden kurtulmak, ekonomik olarak rahatlamak gibi amaçlarla eldeki kaynakların etkin ve verimli kullanımı elzem hale gelmiştir. Bu yüzden 1923 yılında başlayan ve 1932 yılına kadar sürmesi planlanan bir model üzerinde çalışılmıştır.

1929 yılında dünya çapında yaşanan ekonomik kriz ülkemizin hedeflerine engel oluşturmuş ve ülke ekonomimize ciddi zarar vermiştir. Bu yaşananların üstüne 1932 yılında Sovyet Birliği’nden bir heyet ülkemize gelerek Türkiye’de kurulması tasarlanan sanayiye yönelik raporunu hazırlamışlar ve bu raporu İktisat Vekili Celal Bayar’ sunmuşlardır. Bu raporun gerekliliklerini yerine getirme görevi ise Sümerbank’a verilmiştir. Sümerbank dahilinde, ham maddesi ülkemizden sağlanan tesisler kurulmuştur.

1936 yılında İkinci Beş Yıllık Kalkınma planı hazırlanmış, fakat İkinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle bu plan uygulanamamıştır.

Türkiye’nin planlı ekonomi geçmişi yalnızca Atatürk ile sınırlı kalmamıştır. 1960 yılından sonra bu planlar devam etmekte olup, günümüzde 11. Kalkınma planı uygulanmaktadır. Ekonomik planlar yolunda seyrederken 1974 yılında petrol krizinin yaşanması, Türkiye gibi petrol ithal eden ülkeler açısından sıkıntılı dönemlerin yaşanmasına neden olmuştur.

Öte yandan; Türkiye’nin Kıbrıs Harekatı nedeniyle çeşitli ambargolara maruz kalması 70’li yılların istenilen seviyede geçmesine engel olan diğer bir gelişmedir.

1994-2001 yılları arasında iki büyük ekonomik kriz yaşanmıştır. 1994 yılında ekonomik dengeler alt üst olmuştur. Enflasyonun çok yüksek seviyelere çıkması, faizleri düşürmeye yönelik bir politika uygulanmasını gerekli hale getirmiştir. Türkiye aynı yıl içinde ekonomik önlem paketi hazırlamış ve bunu uygulamakla meşgul olmuştur.

2001 yılına gelindiğinde ise; Türkiye yaşadığı en büyük ekonomik krizlerden biriyle karşılaşmıştır. Ancak bu krizin etkisinden çabuk kurtulmuş ve sadece 1 sene sonra yeniden büyüme eğilimleri göstermeye başlamıştır.

2002 senesi sonunda yaşanan iktidar değişimi beraberinde yeni bir yönetim anlayışını ve yeni bir ekonomik modeli getirmiştir. Burada uygulanan model ile; düşük bütçe açığı, enflasyonla mücadele, sıkı para politikası gibi amaçlar gerçekleştirilmek istenmiştir.

Ülkemizin 11. Kalkınma Planı Temmuz 2019 tarihinde TBMM tarafından kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Dünyanın en büyük 16 ekonomisi arasında yerini almak isteyen ülkemizin bu hedefine ulaşıp ulaşamayacağını ise bize zaman gösterecek.

Kaynakçalar

yatirimkredi

disticaretgunlugu

iktisatsozlugu

hurriyet

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku